Ti Pannakadamili ti Burnay
Dagiti Editor, Roy Aragon, Juan GonzalesBurnay3.gif (28969 bytes)  



ADDA NO KUA dagiti arep-ep ti maysa a mannurat mainaig iti gagemna a mangsalimetmet ken mangtaginayon iti sinurat ken kinammannuratna--arapaapenna met no kua, kabayatan ti pangsursurat ken panagipabpablaakna kadagiti magasin ken warnakan ken panagbasbasa-panagur-urnongna kadagiti babasaen ken pagbasaan, nga ilibrona met koma dagiti urnongenna a kasasayaatan ken kapipintasan a gapuananna iti tarigagay nga agimmortal dagitoy iti ikut dagiti biblioteka ken/wenno iti panangisakit ken pammasakit dagiti apisionado ken kritiko ken ignorante iti literatura. Ken kangrunaan pay siguro kenkuana, kas bukodna met a kontribusion iti pannakataginayon ken pannakapadur-as ti literatura ti pulina.

Arapaapen pay no kua ti mannurat, iti laksid man ngata ti kinamanangurkuranges ken kinapanglawna, ti mangipataray iti bukodna a magasin wenno warnakan a saan la pakaipablaakan dagiti bukodna ngem ketdi dagiti pay sinurat dagiti kamannuratna. Nga uray kasano ti kanumona a babasaen wenno pagiwarnak ket ikarigatanna nga imaldit ken iwaras mapabus-oyanna laeng nga agmata ti arapaapna. Isu a no kua, adda dagiti tumaud ken agwaras a makiniliado a nakamimeograp wenno nakaseroks a newsletters ken magasin a mangpadas a mangkarit kadagiti establisadon a komersial a magasin ken pagiwarnak.

No apay nga agarapaap iti kastoy ti maysa a mannurat wenno grupo ti mannurat kaaduanna a saan a bin-ig laeng a panagar-arapaap ti gapuna ngem adda a talaga gapu a kayatna nga itakderan, paneknekan, salimetmetan. Adu a gapu, adu a rason. Maysa a kangrunaan ti pannakasikor, pannakauma wenno pannakadismaya wenno pannakapaay/pannakaupay kadagiti adda a babasaen nga agkamtud, mabuteng, maalumiim, agimmimikki kadagiti nasken koma a maipablaak/maipakaammo. Kadagiti babasaen a sipupupok, sitataldeng kadagiti kombensional, tradisional, konserbatibo, kadaanan ken taboo a panirigan ken pammati ken pagalagadan iti panagsurat ken panagbasa. Kadagiti komersial a magasin ken pagiwarnak a no kua ket di mangipirpirit wenno mangabalbalay-mangbambanti iti wayawaya ken kalintegan ti mannurat ken iti kinamannurat.

Addan dagiti Iluko a magasin ken pagiwarnak a nainaw ken naipasngay itoy a kagagapu. Dagiti babasaen a nagpadas a rumuk-at, bumaringkuas, agwaya ket nakaruk-at, nakabangon, nawayaanda. Dagiti rebelde a babasaen a nagdursok a mangikalintegan, mangirupir, mangdupir, mangwayawaya.

Maysa ti BURNAY kadagitoy a magasin--ti kaunaan a mayusuat ken maruk-atan iti kabarbaro a lubong, kabarbaro a dimension a maaw-awagan iti Internet. Ti pannakabuangay ti BURNAY manipud iti ikub ken ikut dagiti Ilokano iti cyberspace ket maysa met laeng a rebelion, maysa met laeng a kinadursok dagiti moderno nga agtutubo a mannurat nga Ilokano a nangeddeng nga iti uray sadino (iti cyberspace) ken uray kasano (babaen ti internet) agmaterial latta ti gapu ken nakem dagiti mannurat nga Ilokano a siririing, siaammo, sisasagana kadagiti panagbalbaliw ken panagdur-as ti panawen; kadagiti mannurat a sipupuot ken siririkna kadagiti kinapudno ken kinaulbod ken kinaganggandiong iti aglawlawna, iti bukodna a kaunggan.

TI pannakapreserba iti kultura dagiti Ilokano iti agdama ken masakbayan iti kangrunaan no apay nga nadamili daytoy BURNAY. Apay a BURNAY? Maysa ngamin kadagiti kapatakan a tanda wenno burik ni Ilokano ti burnay--napateg iti biag ken panagbiagna. Simboliko a nagan ti maysa a babasaen nga aglaon kadagiti Ilokano a sinurat. Ti burnay kas pagikkan wenno pakatiponan ken pakaidulinan ti basi tapno umingel ken agmulinaw, ti bugguong tapno mayadi ken nananam, kasta met ti panggep daytoy a magasin nga aglaon kadagiti sinurattayo a mangipaduyakyak, mangipateg, mangtaginayon, mangsalimetmet, mangitandudo iti kultura, literaturatayo nga Ilokano, ken iti kina-Ilokano ken kina-Filipinotayo. Ti burnay, maysa kadagiti pundasion iti kulturatayo, ket isu met ti nakaidulinan-pakaidulinan dagiti pagbiagantayo iti inaldaw-aldaw. Iti kalman, agdama, ken masakbayan, agtalinaed ti Burnay a paset ti biagtayo nga Ilokano.

Apay nga agsursurat ken agsuratto latta ni Ilokano? Maysa met nga mannurat ni Ilokano. Napaneknekan dayta idi sinuratna ti epiko a Biag ni Lam-ang. Timpuar dagiti mabigbig nga Ilokano a kas kada Pedro Bukaneg ken Leona Florentino. Agtultuloy latta iti panagikur-it iti pluma a pakaammuan iti kapanunotan ni Ilokano.

Nawaya ni Ilokano nga agsurat, mangkarit iti masakbayan, mangipaneknek nga saan nga balud iti mundialisasyon. Adda bukodna nga panunot, saan nga balud ti teknolohiya, no di ket nawaya nga agtignay nga mangirupir iti kinataona--ti kina-Ilokanona.

Ni Ilokano ket maysa a Filipino. Maysatayo a puli iti Amianan ngem nagbalintayo metten a Filipino gapu ta makipagilitayo iti Filipinas. Pasetnatayo iti historia iti Filipinas ta inrupirtayo ti wayawayatayo kadagiti ganggannaet. Ti kinapudno ti mangwayawaya kadatayo. Ti kinapudno ti mangsalaknib kadatayo. Ti kinapudno ti mangipakaammo nga Ilokanotayo nga addaan iti bukodna a Literatura, bukodna a pagsasao, ken bukodna a kultura.

Ditoy BURNAY ngarud, awisenmi dagiti Ilokano tapno ipamatmat ken ipannakkelda iti sangalubongan ti kina-Ilokanoda. Agpaay daytoy BURNAY kas tanda ken muhon dagiti Ilokano iti cyberspace. Intay damilien dagiti bukodtayo a burnay a pakaurnongan ti kinasirib ni Ilokano, dagiti arapaap nga intay iparanud iti sumaruno a kaputotan.